Vì sao Ai Cập cổ đại bỗng dưng sụp đổ?

Đâu là nguyên nhân dẫn đến sự tiêu vong của Vương quốc Ai Cập cổ đại từng phồn thịnh suốt ngàn năm?

Bí ẩn ấy luôn thôi thúc nhân loại khám phá, vén màn sự thực.

Theo báo “Thái Nguyên buổi tối” (số ra ngày 19/5/2009), vương quốc Ai Cập cổ đại đã tạo nên những kỳ tích kiến trúc cho nhân loại, điển hình là Kim tự tháp và tượng nhân sư. Nhưng sau gần 1.000 năm phồn thịnh, vương quốc Ai Cập cổ đại đã đột nhiên sụp đổ. Nguyên nhân dẫn đến sự tiêu vong ấy luôn là ẩn số với giới chuyên môn. Theo quan điểm của các nhà khoa học, nhiều khả năng, bí mật thiên cổ này liên quan đến hiện tượng biến đổi khí hậu.

Vào khoảng 5.000 năm trước đây, cách xa thời đại của vị Pharaoh trẻ tuổi Tutankhamun và thời của nữ hoàng sắc đẹp Nefertari, tại Ai Cập đã xuất hiện nền văn minh vĩ đại đầu tiên, đó chính là “Cổ vương quốc” theo cách gọi của giới khảo cổ học. Nhưng vào khoảng 4.200 năm trước, trải qua gần 1.000 năm phồn thịnh, vương quốc này đột nhiên tan rã, Ai Cập rơi vào giai đoạn tụt dốc đen tối trong gần 200 năm. Đâu là nguyên nhân dẫn đến thảm kịch này?
Vào năm 1971, các nhà khảo cổ đã khai quật được một ngôi mộ cổ tại miền Nam Ai Cập. Trên tường mộ còn lưu dấu một sự kiện được ghi chép bằng loại chữ tượng hình: Vào giai đoạn cuối, toàn bộ vùng thượng Ai Cập (tức miền Nam Ai Cập hiện nay) đã xảy ra nạn đói vô cùng kinh hoàng, thậm chí nhiều người đã ăn thịt chính con cái mình!

Nếu những ghi chép trên là thực, có thể bí mật về sự diệt vong trước đây của vương quốc Ai Cập đã được giải mã. Nhưng làm thế nào để chứng minh được tính đúng đắn của những ghi chép trên? 

Cho tới năm 1996, lần đầu tiên, các chứng cứ liên quan được hé lộ. Vào thời điểm ấy, các nhà khảo cổ đã phát hiện được một số mộ táng vô cùng kỳ lạ thuộc thời kỳ "Cổ vương quốc" khi đang tiến hành khai quật tại một di tích thuộc vùng đồng bằng sông Nile. Những mộ táng này sở dĩ kỳ lạ bởi người chết chỉ được bọc bằng chiếu cỏ rồi đem chôn nông, vật tùy táng rất ít, thậm chí là không có.  Ngoài ra, nhiều thi thể được chất đống lên nhau để mai táng. Điều này có vẻ không phù hợp với tập tục chôn cất sâu và cẩn thận của người Ai Cập cổ đại. Các nhà khảo cổ đã phát hiện được khoảng 9.000 di hài. Qua khảo chứng, những người này đều chết vào giai đoạn cuối của Vương quốc Ai Cập cổ đại và đều là người nghèo. 

Vì sao lại nhiều người nghèo chết vào thời kỳ đó? Đâu là nguyên nhân khiến họ bị chôn một cách sơ sài tới mức khó hiểu như vậy? Liên tưởng tới những ghi chép trên tường của ngôi mộ cổ được khai quật trước đó, các nhà khảo cổ cho rằng, điều này có liên quan tới sự diệt vong của vương quốc Ai Cập cổ đại.

 

Thực tế lịch sử cho thấy, sự sinh tồn của Ai Cập cổ đại phần lớn dựa vào mùa nước lũ dâng cao mỗi năm một lần của sông Nile. Hằng năm, các trận mưa khiến lưu vực sông này dâng lũ. Nước lũ bồi đắp lượng phù sa cực màu mỡ. Sau khi nước lũ rút, nông dân hai bờ sông Nile lại bắt đầu canh tác. Với người Ai Cập cổ đại, thậm chí cả người Ai Cập hiện nay, sông Nile vẫn luôn là con sông đem lại nguồn sống cho họ. Nói cách khác, không có sông Nile sẽ không có Ai Cập. Ngay nhà sử học Hêrôđôp cũng từng ca ngợi: "Ai Cập là tặng phẩm của sông Nile". 

Vào thế kỷ thứ 7, người Ả Rập đã chinh phục Ai Cập. Hàng năm, họ đều đánh dấu lên trên một chiếc cột đặt giữa thủ đô Cairo tình trạng nước dâng của sông Nile. Việc đánh dấu này kéo dài liên tục trong cả nghìn năm. Những ghi chép cho thấy, dù mực nước sông Nile giảm xuống chậm nhưng vẫn gây nên thảm họa lớn cho con người. Ví như trong các năm 1791 và năm 1792, mực nước lũ sông Nile chỉ thấp hơn mức trung bình một hai mét, nhưng vẫn gây ra nạn đói, tiếp đó là bạo động. Sau khi biết rõ sức mạnh của Ai Cập đã trở nên suy yếu, Napoleon lập tức nắm bắt thời cơ dẫn quân xâm lược vùng đất huyền bí này.  

Đáng tiếc thay, ghi chép của người Ả-Rập không đủ sức bao hàm cả tình hình của vương quốc Ai Cập cổ đại. Các chuyên gia khảo cổ cũng không thể dựa vào những ghi chép này để tìm ra chứng cứ thực sự. 

Do đó, một đối tượng khác cũng được giới khoa học đưa vào "tầm ngắm", chính là sa mạc, nơi từng có sự sống của con người. 

Ngày nay, vùng sa mạc xa xôi nằm ở tận cùng phía Nam Ai Cập là nơi không thích hợp cho con người sinh sống. Nhưng, theo phát hiện của giới khảo cổ, nơi đây vào hàng ngàn năm trước đã từng có dấu hiệu tồn tại của con người. Các phân tích tiếp theo còn cho thấy, vào thời điểm đó, sa mạc là một vùng thảo nguyên khô, thưa cây cối. Về sau, khí hậu trở nên khô cằn hơn và cuối cùng, thảo nguyên biến thành sa mạc, đúng như các nhà thơ cổ đại từng mô tả về thảm họa bị sa mạc hóa: “Toàn bộ vương quốc biến thành sa mạc, đất đai gặp họa, thị trấn bị tàn phá, cát bay mù trời, không ai sống sót nổi. Không biết, sẽ còn chuyện gì xảy ra tiếp theo”. 

Thảo nguyên biến thành sa mạc, liệu đây có phải là nguyên nhân khiến vương quốc Ai Cập cổ đại đứng bên vực tiêu vong? Tuy nhiên, xét về mặt niên đại, lý lẽ này dường như còn thiếu sức thuyết phục. Vậy, đâu là nguyên nhân thực sự?

Cuối cùng, đáp án cũng dần lộ diện khi các nhà khảo cổ đã phát hiện ra bên trong một hang động tại Israel có những vật chứng đủ sức phản ánh khí hậu thời cổ đại, đó chính là các thạch nhũ. Theo thời gian, các thạch nhũ không ngừng phát triển và thu được nước mưa. Trong nước mưa thời xưa chứa nguyên tố oxi. Các nhà khoa học đã lấy mẫu các lớp khác nhau của thạch nhũ, dùng khối phổ giám định tỷ lệ oxi. Kết quả cho thấy, vào khoảng 4.200 năm trước đây, lượng mưa tại đây đã giảm khoảng 20%. Đó là đợt biến đổi khí hậu rõ rệt nhất của khu vực này trong vòng 5.000 năm trở lại đây. 

Tuy khí hậu của Israel không giống Ai Cập, nhưng hai quốc gia này vẫn là láng giềng. Vì vậy, theo suy đoán của các nhà khoa học, có lẽ vào thời đó, tại vương quốc Ai Cập cổ đại đã xảy ra một trận biến đổi lớn về khí hậu, dẫn đến hạn hán khiến người dân lâm vào cảnh đói khát, chết chóc. Phải chăng, đó chính là nguyên nhân dẫn tới sự suy tàn của vương quốc Ai Cập cổ đại? 

Hải Dịu (theo Ifeng)

Khám phá nơi linh thiêng bậc nhất Ai Cập cổ đại

Việc phát hiện ra một bức tượng gỗ bí ẩn cùng với các xác ướp động vật có liên quan đến thần Linh cẩu (Vị thần Ai Cập với phần đầu của loài chó rừng),… đã tiết lộ những bí mật về nơi linh thiêng bậc nhất Ai Cập cổ đại.

Kết quả từ cuộc khai quật của nhóm nghiên cứu do Giáo sư Mary-Ann Pouls Wegner đến từ Đại học Toronto dẫn đầu góp phần cung cấp cái nhìn sâu sắc về vùng đất thánh Abydos.

1. Nơi an nghỉ của một vị thần
Theo nhiều tài liệu ghi chép, vị vua đầu tiên của Ai Cập, người lên ngôi gần 5.000 năm trước, đã được chôn cất tại Abydos. Và đây cũng là nơi mà người Ai Cập cổ đại luôn tin rằng có sự hiện diện của thần Osiris, vị thần của thế giới bên kia. Truyền thuyết kể lại, Osiris và vợ là Isis bị giết hại bởi người em trai tên Set. Về sau, Horus - con trai của họ - đã đứng lên chiến đấu với Set, đòi lại công bằng cho cha mẹ mình.

Từ đó, một ngôi đền thờ thần Osiris đã được xây dựng tại Abydos và mỗi năm, người ta lại tiến hành các nghi lễ thờ cúng hết sức long trọng.


Ngôi đền Abydos – thánh địa của Ai Cập cổ đại.

2. Căn phòng với những xác ướp động vật
Cũng tại đây, nhóm nghiên cứu đã phát hiện ra những gì còn sót lại của một tòa nhà rất lớn có nhiều phòng và một hành lang với các bức tường dày tới 2 mét. Tòa nhà này có thể từng là nơi tiến hành nghi lễ phục vụ cho mục đích tôn giáo, Pouls Wegner cho biết.

Từ những nét chữ khắc ít ỏi có liên quan tới Seti I, người trị vì Ai Cập cách đây hơn 3.200 năm, các chuyên gia tin rằng nó dành cho các pharaoh.

Đi vào sâu bên trong, họ đã vô cùng kinh ngạc khi trước mặt mình là ít nhất 83 xác ướp động vật (hầu hết là chó, ngoài ra cũng gồm một số xác ướp mèo, cừu và dê) có niên đại hơn 2.000 năm. Pouls Wegner cho rằng chúng thuộc về một ngôi mộ rất lớn chưa được khám phá, xuất hiện trong khoảng từ 3000 đến 2600 năm trước. Sự hiện diện của những con chó chắc chắn có liên quan đến Wepwawet - Thần linh cẩu của Miền Thượng Ai Cập, Pouls Wegner khẳng định.

3. Một bức tượng pharaoh
Bên cạnh xác ướp động vật, nhóm nghiên cứu cũng tìm thấy một bức tượng bằng gỗ dính đầy bùn và phân mối, dài 65cm với kiểu tóc Nemes – kiểu mà các pharaoh ưa chuộng.

Sử dụng phương pháp xác định niên đại cổ vật, nhóm chuyên gia kết luận bức tượng thuộc về triều đại thứ 18 trong lịch sử Ai Cập, cách đây khoảng 3.550 đến 3.300 năm.

Bức tượng với phần eo khá nhỏ khiến các nhà khoa học đặt ra giả thuyết đây có thể là hình ảnh của nữ hoàng Hatshepsut, một trong những nữ vương quyền lực nhất lịch sử thế giới cổ đại.

4. Hai ngôi mộ bí ẩn
Vùng đất thánh Abydos cũng là nơi mà nhóm nghiên cứu khám phá ra hai ngôi mộ bí ẩn. Ngôi mộ thứ nhất do vua Thutmose III, vị vua cai trị Ai Cập 3.400 năm trước, xây dựng.

Ngôi mộ thứ hai thì gây sự chú ý bởi những mảnh gỗ, vải lanh và một số bức tượng nhỏ bằng sứ gần đó.

Đặc biệt, Pouls Wegner và các đồng nghiệp đã phát hiện bằng chứng cho thấy sự tồn tại của ít nhất 58 thi thể trẻ em trong cùng ngôi mộ này. Chúng phải đi theo chủ nhân của mình để phục vụ họ ở thế giới bên kia.

Đối với giới khảo cổ học, vùng thánh địa Abydos là nơi chứa đựng rất nhiều bí mật thách thức các nhà khoa học khám phá và giải thích, Pouls Wegner phát biểu tại Hiệp hội nghiên cứu cổ vật Ai Cập ở Toronto, Canada mới diễn ra gần đây.

Theo Livescience, Đất Việt

Giả thuyết lạ về nguồn gốc pharaoh Akhenaten

Các nhà khoa học phát hiện ở pharaoh Akhenaten - cha của Tutankhamun danh tiếng - một vài đột biến kỳ lạ. Qua quá trình nghiên cứu xác vua Akhenaten - các nhà khoa học phát hiện ra nhiều điểm dị biệt. Họ nói rằng, nếu như Akhenaten sống trong thời đại ngày nay, thì ông có thể sẽ là siêu sao Hollywood. Bởi không cần hóa trang Akhenaten có thể dễ dàng vào vai... người ngoài hành tinh. "Gương mặt dài với những đường nét của loài rắn, phần sau của chiếc đầu dài khác thường và có hình tròn quả trứng. Phần não lớn gấp 1,5 người bình thường. Nhưng ngón tay dài mang hình dáng nhện, các ngón chân có màng như chân nhái. Phần hông to và bộ ngực đàn bà". Những người cùng thời mô tả Akhenaten như vậy. Thi thể của vị pharaoh này được phát hiện vào năm 1907, nhưng nó bị hủy hoại khá nhiều. Cho đến nay các nhà khoa học vẫn chưa tin rằng 100% đó là xác của Akhenaten. Tuy nhiên chiếc sọ được lưu giữ trong quan tài bằng đá quả là dị thường. "Chiếc sọ này quả là làm tôi ngạc nhiên" - nhà Ai Cập học nổi tiếng, giáo sư Donald B.Redford, đã thốt lên như thế khi xem chiếc sọ của Akhenaten. Tượng Akhenaten cho thấy ông cao lớn và có nhiều nét khác thường. (Ảnh:www.usu.edu) Đây không phải là những nhận xét cảm tính mà là những nghiên cứu có cơ sở của khoa học. Kết luận về Akhenaten được một hội nghị khoa học thường niên (do Viện Y học của Đại học Tổng hợp thuộc bang Maryland tổ chức) đưa ra cách đây không lâu. Tại đây người ta từng nghiên cứu"lịch sử bệnh lý" của các nhân vật lịch sử, như Napoleon, Mozart, thậm chí cả Alexander đại đế. Và giờ đây là Akhenaten, vị vua sống cách nay hơn 3.500 năm. Nghiên cứu hộp sọ của Akhenaten, các nhà khoa học phát hiện ra vài sự đột biến. Vị vua này có thể bị một căn bệnh gọi là "hội chứng Marfan",làm rối loạn gien, khiến khuôn mặt bị dài ra và phía sau đầu có hình dáng quả trứng. Ngoài ra, Akhenaten cũng bị căn bệnh gọi là "Klinefelter"làm nội tạng tiết ra nhiều hormone nữ, khiến ông có bộ ngực lớn. Cứ cho là nhận định trên của các nhà khoa học là đúng, và Akhenaten là người bị bệnh nhưng lại có điểm mâu thuẫn. Bởi người bị mắc hai chứng bệnh trên không những bị biến dạng ngoại hình mà còn bị hỏng cơ quan sinh dục, dẫn đến việc không thể có con. Trong khi đó, các dữ liệu lịch sử cho thấy vị pharaoh này là người đàn ông mạnh mẽ, có hai vợ chính thức và hơn 10 người con. Chỉ riêng hoàng hậu Nefertiti nhan sắc tuyệt trần đã sinh hạ cho ông 6 đứa con gái. Còn pharaoh Tutankhamun là con người vợ thứ hai của Akhenaten. Các nhà thiên văn học và các nhà nghiên cứu vật thể lạ thì cho rằng, sự biến dạng của Akhenaten chính là do di truyền gien. Đây có thể là thử nghiệm của... người ngoài hành tinh đến từ vùng Sirius, được nhắc đến trong truyền thuyết của nhiều dân tộc, trong đó có Ai Cập cổ đại. Họ phỏng đoán rằng, "người ngoài hành tinh" không trực tiếp giao phối với người trái đất, mà cấy ghép nhân tạo bằng cách đưa gien của mình vào cơ thể người. Để chấm dứt các suy luận nghe có vẻ hoang tưởng, cách đơn giản nhất là phân tích ADN từ thi thể của Akhenaten. Tuy nhiên chính quyền Ai Cập lại không cho phép thực hiện điều này. Hoàng Hoài Sơn

(Theo Thanh Niên Online)

Khám phá khu dân cư Ai Cập cổ đại

Một khu dân cư bằng gạch bùn được bảo quản tốt ở miền nam Ai Cập đang cung cấp những thông tin quý báu về đời sống hàng ngày của người Ai Cập cách đây 3000 năm. Khu vực Tell Edfu bao gồm trung tâm thị trấn được dùng để thu thuế, điều hành kinh doanh, sổ sách kế toán và các văn tịch. Phát hiện này đã vẽ ra bức tranh về một xã hội tiến bộ thời cổ đại, mà thương mại đóng vai trò phức tạp trong đời sống hàng ngày của người dân Ai Cập, theo như nhận định của ĐH Chicago và Hội đồng khảo cổ tối cao Ai Cập. Cho đến hiện tại, thông tin về đời sống dân thường của Ai Cập đa số là từ các cuộn giấy papyrus và những tài liệu khác. Một phần là vì các nhà khoa học từ lâu vẫn chú trọng vào các công trình và các di vật vàng liên hệ đến hoàng gia. Theo trưởng nhóm nghiên cứu Nadine Moeller, trợ giảng ngành khảo cổ Ai Cập tại Viện nghiên cứu phương Đông, ĐH Chicago, “Các khu dân cư thị trấn chưa được khai quật nhiều, và mọi người không quan tâm đến nó lắm. Những thị trấn này đều được làm từ gạch bùn vì vậy hiển nhiên nó không lộng lẫy như những công trình đá.” (Ảnh: Nadine Moeller/Tell Edfu Project) Trung tâm mọi thứ Khu dân cư được phát hiện cách đây vài năm cạnh ngôi đền Edfu, một trong những đền lớn được bảo quản tốt nhất từ thời Ai Cập cổ. Trung tâm thị trấn có một hội trường mở với 8 hầm chứa, một phần dùng để thu thuế ngũ cốc của nông dân. Có đường kính từ 5,5 đến 6,5 m, các hầm chứa này thuộc loại lớn nhất từng được phát hiện ở trung tâm thị trấn Ai Cập. Phía trên các hầm chứa này là các nhà kho hình chữ nhật chứa tro để chống côn trùng. Các hầm chứa này có từ thế kỷ 17, kéo dài từ năm 1570 đến 1540 trước Công nguyên. Cả khu phức hợp được gắn với một hội trường 16 cột, một phần của dinh thự thống đốc cũ sau này bị chuyển đổi thành trung tâm kinh tế và hành chính. Bị quên lãng Một trong các lý do những khu dân cư căn bản Ai Cập cổ ít được biết đến là vì chúng quá ít. Nhiều khu bị hủy hoại trong suốt hàng nghìn năm xây dựng hoặc do nông dân, những người dùng bùn sông Nile để làm phân bón vào đầu thế kỷ thứ 20. Các nhà khảo cổ cho biết sự quan tâm dành cho các khu dân cư Ai Cập cổ chỉ mới dấy lên trong vòng 20 đến 30 năm gần đây. Theo Moeller “Điều này đã thay đổi, và mọi người càng hứng thú hơn với cách tổ chức của khu dân cư và đời sống của dân thường.”  Vivian Davies, nhà khảo cổ học tại Bảo tàng Anh quốc, người đang khai quật một vùng lân cận ở Edfu. Davies cho biết “Khu dân cư Tell Edfu chỉnh lại sự mất cân đối trong bức tranh của chúng ta về Ai Cập cổ, mà được rút ra chủ yếu từ ngôi mộ và các đền đài. Chúng ta cần bổ sung vào bức tranh đó với kết quả khảo cổ từ những nơi mà người Ai Cập sống, trái ngược với những nơi họ thờ phụng và nơi họ được chôn khi qua đời” Mối quan hệ chính trị phức tạp  Phát hiện cũng giúp làm sáng tỏ các mối quan hệ chính trị trong suốt triều đại thứ 17. Vào thời này các pharaoh ngụ tại thành phố Thebes phía nam Edfu, nơi họ bị các nước láng giềng hung hãn như Hyksos ở phía bắc và Nubian Kushites ở miền nam bao vây. “Chúng tôi thực sự biết được điều gì đó về những người này, nhưng nó là một trong những giai đoạn mơ hồ nhất trong lịch sử Ai Cập cổ.”  Giới cầm quyền địa phương có quyền lực khá lớn, nhờ vào sự tìm kiếm đồng minh của pharaoh. Ví dụ, Hoàng hậu Sebekemsaf vợ của pharaoh Antef Nubkheperre, thực ra là con gái của thống đốc Edfu. “Chúng tôi biết được điều này nhờ vào các vòng tay có tên bà và tên chồng.” Tàn tích của pharaoh được phát hiện ở Thung lũng các vì vua ở gần Thebes nhưng các tài liệu lại cho rằng Sebekemsaf được chôn ở Edfu. Các nhà khảo cổ cho biết hoàng hậu không thể nào thuộc hoàng tộc nếu bà được chôn nơi quê nhà, chứng minh cho ý tưởng rằng các vị vua Thebes liên kết chặt chẽ với nhà cầm quyền địa phương. Các nhà khảo cổ học thông báo và tháng 7 năm 2008 tàn tích của một khu dân cư bằng gạch bùn Ai Cập vừa được phát hiện gần đền Edfu. Khu dân cư này cung cấp những thông tin đầu tiên hiếm có về đời sống thường nhật ở Ai Cập cổ, một chủ đề cho đến nay mới chỉ được biết qua các tài liệu lịch sử.

Tuệ Minh (Theo National Geographic)

Nuôi dạy con thời cổ đại

Dù nuôi dạy con cái trong nền văn minh nào, các ông bố bà mẹ vẫn gặp phải những thử thách giống nhau. Vì thế, những lời khuyên từ thời kim tự tháp mới xây hay thời Lưỡng Hà cổ đại vẫn có thể áp dụng đến tận ngày nay. La Mã cổ đại Dù lịch sử La Mã cổ đại gợi lên hình ảnh những đội quân diễu binh chinh phạt lãnh thổ mới, hình ảnh các hoàng đế tham vọng thâu tóm quyền lực hay những đấu sĩ khát máu trên võ đài, thì các bậc cha mẹ xứ này vẫn lặng lẽ chịu trách nhiệm thế tục nuôi dạy con cái. Đối với dân chúng thuộc tầng lớp thấp ở La Mã cổ đại, một đứa trẻ trong gia đình khi lớn lên có thể là phương tiện thay đổi vận mệnh. Vì vậy việc đầu tư vào đứa trẻ đó có thể được bù đắp. Quintus Sulpicius Maximus là cậu bé 11 tuổi sống trong thế kỷ đầu tiên ở La Mã cổ đại. Là con trai của những cựu nô lệ nhưng Quintus có sở trường về thơ Hy Lạp, và được cha mẹ khuyến khích phát triển tài năng. Nhưng trước khi Quintus có cơ hội để trở thành Ovid (nhà thơ nổi tiếng La Mã cổ đại) tiếp theo, ông đã qua đời vào năm 94 sau Công nguyên. Theo bức tượng mà cha mẹ đau buồn của ông để lại thì nguyên nhân cái chết là làm việc quá sức. Bài học đạo đức của câu chuyện là gì? Đừng để con của mình làm việc quá sức. Trung Quốc cổ đại Nếu có một người từ thế giới cổ đại mà bạn có thể xin lời khuyên về bất cứ thứ gì thì đó chính là Khổng Tử. Thậm chí dù rất bận rộn với việc dạy dỗ học sinh và nghiên cứu về đạo đức, công bằng, chính trị và nhiều thứ khác nữa, Không Tử vẫn dành một ít thời gian để truyền đạt một vài lời khuyên cho các đấng sinh thành. Theo Phó giáo sư thần học Erin Cline thuộc Đại học Georgetown (Mỹ), những học trò của Khổng Tử sơ khai đã hiểu, không thua gì các bậc cha mẹ hiện đại, rằng trẻ có thể được quyết định cá tính, nhân cách từ những năm tháng đầu đời. Do vậy, người nuôi dưỡng trẻ có ảnh hưởng rất lớn đến cuộc đời bé sau này. Lời khuyên của ông dành cho các ông bố bà mẹ là"dạy con từ thuở còn thơ", đặc biệt là giáo dục trẻ bằng truyện ngụ ngôn. Ai Cập cổ đại Theo cuốn sách “Ai Cập và người Ai Cập” của hai tác giả Mỹ Douglas J. Brewer và Emily Teeter, con trai và con gái cơ bản được nuôi lớn để đỡ đần cho cha mẹ khi họ già đi. Ngày trước, tuổi thọ người dân Ai Cập cổ đại tương đối ngắn, đặc biệt là tầng lớp nông dân, với trung bình 33 tuổi ở nam giới và chỉ khoảng 29 tuổi ở phụ nữ. Sự giáo dục chính thức nói chung không có, nên hầu hết bọn trẻ học về đạo đức, tôn giáo và nhiều thứ khác tại nhà. Và không giống như người La Mã cổ đại và những xã hội gia trưởng khác thời đó, người Ai Cập trao quyền thừa kế cho cả con trai và con gái trong gia đình. Trong đó, con trai lớn nhất có trách nhiệm quan trọng nhất là mai táng cha mẹ. Như vậy, cha mẹ thời hiện đại nên học cách công bằng khi nuôi dạy các con của mình, và cho con biết bổn phận sau này của chúng.

Theo Thanh Niên

Tìm thấy mảnh cuối cùng Sách về cái chết

Nhà Ai Cập học nổi tiếng - tiến sĩ John Taylor đã kết thúc cuộc tìm kiếm kéo dài hơn một thế kỷ về mảnh ghép cuối cùng của quyển Sách về cái chết đầy bí ẩn của Ai Cập.

Quyển sách là những cuộn giấy cói do các nhà tu Ai Cập - Amehotep ghi lại những việc được cho là phép thuật hướng dẫn các linh hồn đi về thế giới bên kia.

Nhà Ai Cập học - tiến sĩ John Taylor, Bảo tàng Anh cùng với mảnh
giấy còn thiếu trong quyển sách “chết” ma thuật - (Ảnh: Daily Mail)

Tiến sĩ John Taylor cho biết ông đã tìm ra 100 mảnh ghép về quyển Sách về cái chết. Hiện tại, những mảnh này nằm rải rác khắp toàn cầu, một số mảnh được bảo quản tốt tại các bảo tàng danh tiếng như Bảo tàng Anh, Bảo tàng Mỹ thuật Boston, Bảo tàng Nghệ thuật (MET), New York.

Quyển Sách về cái chết là bản thảo của người Ai Cập, dài đến 20m, được ghi chép trên giấy cói, có nội dung hướng dẫn những người đã mất tiếp tục cuộc hành trình nguy hiểm vào thế giới bên kia.

Những mảnh ghép của những phần còn thiếu được tìm
thấy bởi nhà Ai Cập học John Taylor - (Ảnh: Daily Mail)

Những mảnh ghép này được tái hợp tại Bảo tàng Queensland, Anh. Tiến sĩ John Taylor cho biết: “Việc tái hợp bản thảo là việc cực kỳ quan trọng và đòi hỏi tính tỉ mỉ. Tôi hi vọng sau khi tái hợp bản thảo đó thì những điều bí ẩn sẽ được tiết lộ”. Và ông sẽ cố gắng đưa mảnh ghép vừa tìm thấy vào thư viện điện tử Bảo tàng Anh, ngay khi ông trở về London.

Như vậy Bảo tàng Queensland sẽ làm một việc vô cùng cao cả là giúp thế giới hiểu rõ hơn về nền văn minh Ai Cập - huyền bí, hấp dẫn và phức tạp nhất trong thế giới cổ đại.

Ai Cập cổ đại sụp đổ vì biến đổi khí hậu Theo nghiên cứu của các nhà khoa học Mỹ, chính hiện tượng biến đổi khí hậu đã mang đến những trận “siêu hạn hán” đẩy vương quốc Ai Cập cổ đại tới vực suy vong cách đây 4.200 năm. Sau khi phân tích các mẫu vật phấn hoa và than củi có niên đại 7.000 năm tuổi nằm trên dòng sông Nile, các nhà nghiên cứu đã phát hiện được những bằng chứng về nhiều vụ hỏa hoạn và thất thu mùa màng. Chính những trận siêu hạn hán này đã dẫn tới tình trạng thiếu lượng thực, đẩy người dân tới nạn đói và chết chóc. Đại kim tự tháp Giza được người Ai Cập xây dựng năm 2.560 - 2.540 trước Công nguyên Vương quốc Ai Cập cổ đại nằm gần sông Nile đã sụp đổ hoàn toàn cách đây hơn 4.200 năm mà nguyên nhân được giới khoa học hiện đại xác định là do không thích nghi được với hiện tượng biến đổi khí hậu. Giai đoạn hơn 4.200 năm là thời kỳ hình thành và phát triển rực rỡ của các công trình kim tự tháp song đây cũng là thời điểm liên tiếp xảy ra các vụ cháy và hạn hán khiến màu màng thất thu và bất ổn xã hội. Theo nhà nghiên cứu Marcia McNutt công tác tại Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS), cách đây hơn 4.000 năm, ngay cả những người thợ xây dựng kim tự tháp cổ đại có sức khỏe tốt cũng trở thành nạn nhân của biến đổi khí hậu. Trong quá trình khảo sát, các nhà khoa học nhận thấy số lượng phấn hoa đọng lại trên sông Nile giảm mạnh, đồng nghĩa với việc ít cây trồng được canh tác, trong khi đó lượng than củi tăng nhanh trong 4 thời kỳ khác nhau thuộc giai đoạn 3.000 - 6.000 năm trước đây. Đền thờ Abu Simbel được xây dựng sau một trận siêu hạn hán đã được ghi nhận trong tài liệu địa chất Một trong những sự kiện tiêu biểu là sự bùng nổ của các trận siêu hạn hán xảy ra cách đây 4.200 trên toàn cầu, dẫn tới nạn đói và là nguyên nhân đặt dấu chấm hết cho vương quốc Ai Cập cổ đại, cũng như tác động lớn tới nhiều nền văn hóa khác nằm trong khu vực Địa Trung Hải. Những sự kiện trên đã được lưu danh trong các tài liệu lịch sử. Sự kiện đầu tiên xảy ra cách đây 5.000 năm khi quá trình hợp nhất khu vực Thượng và Hạ Ai Cập diễn ra cũng như Vương quốc Uruk - ngày nay là Iraq bị sụp đổ. Sự kiện thứ hai xảy ra cách đây 3.000 năm tại khu vực phía đông Địa Trung Hải, liên quan tới sự suy vong của vương quốc Ugarit cùng nạn đói tại đất nước Babylon và các vương quốc Syria. Giáo sư Benjamin Horton tại Đại học Pennsylvania (Mỹ) nhận định: “Nghiên cứu địa lý đã giải mã được những bí ẩn về khí hậu thời cổ đại, trong khi đó, phấn hoa và vi sinh vật như than củi có thể bổ sung hoặc chứng minh cho những tài liệu khảo cổ đã được ghi nhận hoặc thiếu sót”. Tham khảo: Daily Mail